Duygu Okşaş
Yeni bir araştırma, insan dahil tüm karmaşık canlıların atalarının “Asgard arkeleri” adlı eski mikroplar olabileceğini gösteriyor. Bilim insanlarına göre bu mikroorganizmaların oksijene uyum sağlaması, Dünya’da karmaşık yaşamın ortaya çıkmasının anahtarı olabilir
Bilim insanları, Dünya’daki karmaşık yaşamın nasıl ortaya çıktığına dair önemli bir ipucu daha buldu. Yeni bir araştırma, insan, hayvan, bitki ve mantar gibi tüm karmaşık canlıların kökeninin Asgard arkeleri adı verilen eski mikroorganizmalara dayanabileceğini gösteriyor.
İnsan dahil tüm karmaşık canlılar ökaryot olarak adlandırılan hücrelere sahip. Bu hücrelerin içinde DNA’nın bulunduğu bir çekirdek ve enerji üreten mitokondri gibi yapılar bulunuyor. Ancak bilim insanları uzun süredir bu karmaşık hücrelerin ilk nasıl ortaya çıktığını anlamaya çalışıyor.
En yaygın teoriye göre ökaryotlar, milyarlarca yıl önce iki farklı mikroorganizmanın birleşmesiyle oluştu. Bu birleşme sırasında bir bakteri diğerinin içine girerek zamanla hücrenin enerji üreten yapısı olan mitokondriye dönüştü.
Ancak bu teoride önemli bir soru işareti vardı. Bu birleşmede rol oynadığı düşünülen mikroplardan biri olan Asgard arkeleri, bugüne kadar çoğunlukla oksijensiz ortamlarda bulunmuştu. Oysa karmaşık yaşamın ortaya çıkmasında oksijen önemli bir rol oynuyor.
Yeni bulgu: Asgard mikropları oksijen kullanabiliyor
Nature dergisinde yayımlanan yeni araştırma bu çelişkiye bir açıklama getirebilir. Araştırmacılar Uruguay kıyılarındaki sığ deniz tortularında ve farklı deniz ortamlarında daha önce bilinmeyen birçok Asgard mikrobu türü keşfetti.
Bu türlerin bazılarının oksijeni kullanabilen metabolik sistemlere sahip olduğu ortaya çıktı.
Austin’deki Texas Üniversitesi’nden deniz bilimci Brett Baker’a göre bu bulgu, karmaşık yaşamın ortaya çıkışıyla ilgili önemli bir parçayı yerine oturtuyor.
“Oksijen çevrede ortaya çıktığında Asgard mikropları buna uyum sağlamış olabilir. Oksijen kullanmak onlara enerji açısından avantaj sağladı ve bu süreç sonunda karmaşık hücreler ortaya çıktı” diyor Baker.
Milyarlarca yıl önce büyük dönüşüm
Yaklaşık 2,4 milyar yıl önce Dünya atmosferinde oksijen seviyesinin hızla arttığı bir dönem yaşandı. Bu olay bilim insanları tarafından “Büyük Oksijenlenme Olayı” olarak adlandırılıyor.
Bu dönemin ardından fosil kayıtlarında ilk karmaşık hücrelerin izleri görülmeye başladı.
Yeni araştırma, Asgard arkelerinin oksijen kullanabilmesinin bu büyük evrimsel dönüşümü kolaylaştırmış olabileceğini gösteriyor.
Mitolojik isimler nereden geliyor?
“Asgard” adı ise İskandinav mitolojisinden geliyor. Araştırmacılar bu mikropların ilk türlerini keşfettiklerinde onlara Loki, Heimdall ve Odin gibi mitolojik karakterlerin isimlerini verdi.
Bu nedenle bilim dünyasında Asgard arkeleri, tek hücreli yaşam ile karmaşık yaşam arasındaki “kayıp halka” olarak görülüyor.
Bilim insanları şimdi bu mikropları laboratuvarda yetiştirip onların evrimini gözlemlemeyi hedefliyor. Eğer başarılı olurlarsa, karmaşık yaşamın ortaya çıkış süreci ilk kez doğrudan incelenebilir.
“Dünya’daki yaşamın büyük kısmı karmaşık hücrelerden oluşuyor. Bu hücrelerin nasıl ortaya çıktığını anlamak, gezegenimizdeki yaşamın en büyük evrimsel dönüşümlerinden birini açıklamak anlamına geliyor.”
Kaynak:
05/03/2026
18:40
