Ali İhsan Kamalı
Kültürel mirasın korunmasına yönelik uluslararası sözleşmelere rağmen Ortadoğu’daki savaşın tarihi yapıları da etkilediği ve İran’da geniş çaplı hasar meydana geldiği bildirildi.
Ortadoğu’da çatışmalar sürerken bölgedeki tarihi ve kültürel alanlar giderek daha büyük risk altına giriyor. UNESCO listesinde yer alan 29 miras alanına ev sahipliği yapan İran, bu durumun ardından uluslararası kamuoyunu yeniden harekete geçmeye çağırdı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında, Gülistan Sarayı ve Çehel Sotun gibi UNESCO Dünya Mirası alanları dahil olmak üzere 56’dan fazla tarihi yapı ve müzenin ciddi şekilde zarar gördüğü belirtildi.
Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı arkeolog Nezih Başgelen, 1863 tarihli Lieber Kanunu’nun önemine dikkat çekerek, bu düzenlemenin savaş sırasında kültürel varlıkların korunmasına yönelik ilk hukuki metinlerden biri olduğunu hatırlattı. Alman asıllı hukukçu Francis Lieber tarafından hazırlanan bu metinde, kültürel eserlerin zarar görmemesi ve el konulmaması gerektiğinin açıkça belirtildiğini ifade etti.
Günümüzde ise bu kuralların ihlal edildiğini vurgulayan Başgelen, “Bu tür eserler hiçbir koşulda tahrip edilemez, devredilemez ya da yok edilemez. Buna rağmen ciddi ihlaller yaşanıyor” dedi. Ayrıca bu düzenlemenin, Lahey Sözleşmeleri, Cenevre Sözleşmeleri ve 1954 tarihli UNESCO sözleşmesi gibi uluslararası anlaşmalara temel oluşturduğunu hatırlattı.
“İnsanlık suçu” vurgusu
Başgelen, kültürel mirasa yönelik saldırıların uluslararası hukukta açık şekilde yasaklandığını belirterek, bu tür eylemlerin savaş suçu kapsamında değerlendirildiğini ifade etti. 1998’de kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi statüsüne göre, askeri amaç taşımayan tarihi ve kültürel alanlara yönelik kasıtlı saldırılar yargı kapsamına giriyor.
Bu kapsamda, 2012 yılında Mali’nin Timbuktu kentinde tarihi türbelerin yıkılması emrini veren Ahmad al-Faqi al-Mahdi, 2017’de savaş suçu nedeniyle hapis cezasına çarptırılmıştı.
En fazla hasar Tahran’da
İran Kültürel Miras, Turizm ve El Sanatları Bakanlığı, saldırılarda ülke genelinde en az 56 müze, tarihi yapı ve kültürel alanın doğrudan hedef alındığını açıkladı. En büyük hasarın Tahran’da meydana geldiği belirtilirken, Nakş-ı Cihan Meydanı gibi önemli alanların da zarar gördüğü ifade edildi. Ayrıca Loristan, Kirmanşah, Buşehr ve İlam eyaletlerindeki tarihi yapıların da saldırılardan etkilendiği bildirildi.
Uluslararası çağrı yapıldı
Yetkililer, yaşanan tahribatın ardından başta Birleşmiş Milletler olmak üzere ICOMOS ve UNESCO’ya resmi başvuruların iletildiğini duyurdu. Açıklamada, kültürel mirasın korunması için uluslararası toplumun daha güçlü adımlar atması gerektiği vurgulandı.
EN FAZLA TAHRİBAT BAŞKENTTE YAŞANDI
İran Kültürel Miras, Turizm ve El Sanatları Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında ülke genelinde en az 56 müze, tarihi yapı ve kültürel alanın doğrudan hedef alındığı ve ciddi yapısal zarar meydana geldiği bildirildi. Açıklamada, en büyük yıkımın Tahran’da gerçekleştiği vurgulandı.
“Dünya mimarisinin en önemli örneklerinden biri olarak kabul edilen Nakş-ı Cihan Meydanı kompleksi ve çevresindeki bazı miras alanları da saldırılardan etkilendi. Bunun yanı sıra Loristan ve Kirmanşah eyaletlerinde tarihi yapılar hedef alınırken, Buşehr eyaletinde özellikle Bender Siraf bölgesindeki bazı tarihi konaklar ve yapılar zarar gördü. Ayrıca İlam eyaletindeki arkeoloji müzesi de saldırılardan etkilenen yerler arasında yer aldı” denildi.
ULUSLARARASI TOPLUMA ÇAĞRI
Yapılan açıklamada, İran’ın kültürel mirasının korunması için uluslararası kurumlara çağrıda bulunuldu. “Bu kadim medeniyetin mirasının koruyucusu olarak İran’ın itirazı, diplomatik ve hukuki yollarla başta UNESCO, ICOMOS ve Birleşmiş Milletler olmak üzere ilgili tüm uluslararası kuruluşlara iletilmiştir” ifadelerine yer verildi.
Kaynak:
Tarih:14/04/2026
13:35
