Duygu Okşaş
Biyoloji, evrim, ekoloji, davranış bilimleri alanında çalışmalar üreten Proceedings B dergisinde yayınlanan bir makale ispermeçet balinalarının sesli iletişim biçimlerinin insanlara oldukça benzer olduğunu ortaya koydu. İspermeçet balinalarının bir tür “alfabe”ye sahip olmakla kalmayıp, seslendirmelerinde ünlü harfleri de oluşturduğunu ve bu ünlü harflerin yapısının insan konuşmasıyla benzediği tespit edildi.
İspermeçet balinaları “koda” adı verilen bir dizi kısa tıklamayla iletişim kuruyor. Bu tıklamaların analizi, balinaların Mandarin, Latince ve Slovence gibi dillere benzer desenler kullanarak kısa veya uzun tıklamalar veya yükselen ya da alçalan tonlar aracılığıyla sesli harfleri ayırt edebildiğini gösteriyor.
Makale, balinaların iletişim yapısının “insan dillerinin fonetik ve fonolojisinde yakın paralelliklere sahip olduğunu ve bu durumun bağımsız evrimi akla getirdiğini” belirtiyor. İspermeçet balinası koda seslendirmelerinin “oldukça karmaşık olduğu ve analiz edilen herhangi bir hayvan iletişim sistemi arasında insan fonolojisine en yakın paralelliklerden birini temsil ettiği” ifade ediliyor.
Kesik bir mors alfabesine benziyor
Bu bulgular, balinaların ne söylediklerini anlamak için Dominika kıyıları açıklarında balinaları inceleyen bir kuruluş olan Project Ceti’nin ispermeçet balinalarının yaşamları hakkındaki en son keşfini temsil ediyor. Project CETI’nin kurucusu ve başkanı David Gruber, bu keşfi “Bence bu zengin, iletişimsel, toplumsal ve kültürel yaşamları olan tek tür olmadığımızı gösteren bir başka alçakgönüllülük anı. Bu balinalar 20 milyon yılı aşkın süredir nesilden nesile bilgi aktarıyor olabilir. İnsanlar artık doğru araçlara sahip ve başından beri orada olan karmaşıklığı görmek için balina seslerine bu şekilde bakabilme arzusuna sahipler”.
İspermeçet balinalarını incelemek zor olabiliyor. Bu balinalar yiyecek kalamar bulmak için 50 dakikaya kadar su altında derinlere dalabiliyor ancak bir seferde 10 dakika boyunca yüzeye çıkabiliyor.
İspermeçet balinasının konuşması insan kulağına kesik bir mors alfabesi gibi geliyor. Ancak tıklamalar arasındaki boşlukları kaldırarak, araştırmacılar insan konuşmasına benzer kalıplar buluyor. Tıpkı “A” sesini “E” sesine dönüştürmek için ses tellerini değiştirmek gibi balinalar da ünlü seslerini farklı anlamlara dönüştürebiliyor.
Bir gün iletişim kurmak mümkün olur mu?
Yeni makaleye öncülük eden Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley’den dilbilimci Gašper Beguš, ispermeçet balinalarının konuşmasındaki bu karmaşıklık seviyesinin, diğer canlılarda incelediği her şeyin ötesinde olduğunu ve insan yaşamı ile balinaların yaşamları arasındaki paralellikleri vurguladığını düşünüyor.
The Guardian’a göre ispermeçet balinasının iletişimiyle ilgili bu keşif, bir gün bu hayvanları tam olarak anlama ve onlarla iletişim kurma olasılığını öne çıkarıyor. Project Ceti, önümüzdeki beş yıl içinde dalma ve uyku gibi eylemlerle ilgili 20 farklı sesli ifadeyi kavrayabilmeyi hedefliyor.
Kaynak:
15/04/2026
21:58
