Emir Çevik
Eski bir Aborjin hapishanesinin turistik tesise dönüştürüldüğü Wadjemup’ta, kayıt altına alınmamış mezarların bulunduğu bölge on yıllarca kamp alanı olarak hizmet verdi. Bugün ada, büyüleyici turistik çehresi ile sömürge döneminden kalma şiddet dolu geçmişi arasındaki büyük tezatla gündeme geliyor. Batı Avustralya açıklarında yer alan ve her yıl yüz binlerce ziyaretçiyi ağırlayan Rottnest Island, yerli Noongar halkı tarafından “Wadjemup” ismiyle anılıyor. Turkuaz suları, bembeyaz kumsalları ve dünyaca ünlü “quokka”larıyla bilinen bu ada, aslında Avustralya tarihinde en fazla Aborjin mahkum ölümünün gerçekleştiği yerlerden biri.
Fremantle’ın yaklaşık 19 kilometre batısında konumlanan ada, Noongar inanışında ruhların ebediyete intikal ettiği kutsal bir geçiş noktasıdır. Akademisyen ve Noongar büyüğü Len Collard’a göre Wadjemup, sömürge döneminde Aborjin erkek ve çocukları için bir cezaevine dönüştürüldüğünde, bu ruhani anlam daha da derinleşti. CNN International, bu sarsıcı geçmişi kapsamlı bir dosyayla inceledi.
93 Yıl Süren Esaret Dönemi Ada, 1838 yılından itibaren yerli erkek ve çocuklar için bir toplama ve ceza merkezi olarak kullanılmaya başlandı ve bu karanlık dönem 1902’ye kadar, tam 93 yıl sürdü. Bu süre zarfında yaklaşık 4 bin Aborjin buraya hapsedildi. Resmî veriler, en az 373 kişinin adada hayatını kaybettiğini ve çoğunun kimliği belirsiz mezarlara defnedildiğini gösteriyor.
Tutukluların pek çoğu, kendi hukuk sistemlerine ve dillerine yabancı bir düzen içerisinde; hayvan hırsızlığı veya un tayınlarını almak gibi iddialarla mahkum edildi. Bazı esirler, 2 bin kilometreden fazla uzaklıktaki Kimberley bölgesinden ayaklarına zincir vurularak adaya getirildi. Mahkumlar; iskele, cezaevi binaları ve idari yapıların inşasında kireçtaşı çıkarma gibi ağır işlerde zorla çalıştırıldı. Bölgede hastalık, kötü muamele ve aşırı kalabalık yaşam şartları hakimdi. O dönemin yöneticisi Henry Vincent’ın mahkumlara şiddet uyguladığı bilinse de kendisi hiçbir zaman yargılanmadı. Hatta adadaki bir sokak, 2022 yılına kadar onun ismini taşımaya devam etti.
Hapishaneden Otel Odasına 1902 yılında cezaevinin kapatılmasıyla birlikte ada hızla bir turizm destinasyonuna dönüştürüldü. Eski ana hücre bloğu, 1911 yılından itibaren konaklama tesisi olarak kullanılmaya başlandı. Zaman içerisinde modern tesisatlar eklenen yapı, tarihsel dokusunu büyük ölçüde kaybetti.
Daha da sarsıcı olan durum ise, üzerinde işaret bulunmayan mahkum mezarlarının bulunduğu alanın uzun süre “Tentland” adıyla bir kamp sahası olarak kullanılmasıydı. Bu kamp alanı ancak 2007 yılında kapatılabildi; eski cezaevi binası ise turistik konaklama işlevine 2018 yılında tamamen son verdi.
Geçmişle Yüzleşme Adımları 2020 yılında Rottnest Island yönetimi, adadaki trajik geçmişle yüzleşmek amacıyla “Wadjemup Project” isimli bir girişim başlattı. Bu proje; mezarlık alanının kutsal kabul edilerek onurlandırılmasını, eski hapishane yapısının korunmasını ve çeşitli anma törenlerinin düzenlenmesini hedefliyor. 2024 yılında gerçekleştirilen Wadjemup Wirin Bidi (Ruh Yolu) töreniyle, Avustralya’nın dört bir yanından gelen 200’den fazla Aborjin temsilci adada bir araya gelerek atalarını andı.
Günümüzde adayı ziyaret edenler, Wadjemup Müzesi’ni ziyaret edebiliyor veya yerli rehberlerin eşliğinde kültürel turlara katılabiliyor. Noongar rehberler, turistlere adanın doğal güzelliklerinin yanı sıra sömürge şiddetiyle yoğrulan tarihini de anlatıyor. Yerli temsilciler, adaya ayak basan her ziyaretçiye basit ama anlamlı bir gelenek öneriyor: İskeleden denize bir avuç kum atarak toprağa ve orada yatan ataların ruhuna kendini tanıtmak.
