Emir Çevik
Dünyanın en büyük kakao üreticileri Fildişi Sahili ve Gana, küresel fiyatlardaki sert düşüş ve azalan talep nedeniyle iflasın eşiğine geldi. Depolarda on binlerce ton ürün birikirken, geçimini kakaodan sağlayan çiftçiler aylardır ödeme alamıyor.
ABİDJAN / ACCRA – Küresel kakao piyasasında taşlar yerinden oynadı. 2024 yılında rekor seviyelere ulaşan fiyatlar, Şubat 2026 itibarıyla değerinin yaklaşık dörtte üçünü kaybederek ton başına 3 bin 100 dolara kadar geriledi. Bu sert düşüş, üretiminin yarısını karşılayan Fildişi Sahili ve Gana ekonomilerinde “stok krizine” yol açtı.
Sabit Fiyat Kıskacı: Zarar Büyüyor
Her iki ülkede de kakao ticareti hükümet kontrolünde yürütülüyor. Sezon başında (Ekim 2025) Fildişi Sahili 5 bin dolar, Gana ise 5 bin 300 dolar sabit alım fiyatı açıklamıştı. Ancak küresel vadeli işlem fiyatlarının 3 bin 100 dolara gerilemesi, uluslararası tüccarların yüksek fiyattan alım yapmayı durdurmasına neden oldu. Aradaki büyük fiyat farkı, alıcıları devasa zararlarla karşı karşıya bırakırken piyasayı kilitledi.
Çiftçiler Çaresiz: Ödemeler Durdu
Gana ve Fildişi Sahili’ndeki çiftçiler, Kasım ayından bu yana sattıkları ürünlerin bedelini alamıyor. Uluslararası tüccarların piyasadan çekilmesiyle binlerce ton kakao çekirdeği depolarda çürümeye terk edildi. İki ülkenin de bu devasa stokları finanse edecek mali gücünün bulunmaması, krizi derinleştiriyor.
Hükümetlerden “Acil Fren” Hamlesi
Krizin büyümesi üzerine her iki ülke de radikal kararlar almaya başladı:
- Gana: 12 Şubat itibarıyla sabit çiftçi fiyatını yaklaşık üçte bir oranında düşürerek 3 bin 580 dolara indirdi.
- Fildişi Sahili: 100 bin tonluk stoku eritmek için 500 milyon dolarlık bir satın alma programı başlattı. 1 Mart’tan itibaren alım fiyatlarında benzer bir indirime gidilmesi bekleniyor.
Fiyatlar Neden Düştü?
Sektör temsilcilerine göre, bu tarihi çöküşün arkasında birkaç temel neden yatıyor:
- Talep Daralması: Yüksek fiyatlar nedeniyle üreticiler ürün gramajlarını küçülttü ve fındık/gofret gibi alternatif içeriklere yöneldi.
- İçerik Değişimi: Kakao yağı yerine daha ucuz bitkisel yağların kullanımı arttı.
- Arz Fazlası: Elverişli hava koşulları sayesinde bu sezon dünya genelinde 300 bin ila 400 bin ton arasında arz fazlası oluşması bekleniyor.
Ekonomik Yıkım Kapıda
Kakao, Fildişi Sahili’nin ihracat gelirinin %40’ını, Gana’nın ise %15’ini oluşturuyor. Özellikle dış borç kriziyle boğuşan Gana için bu durum, döviz akışının kesilmesi ve ekonomik toparlanmanın durması anlamına geliyor. Uzmanlar, hammadde fiyatlarındaki bu düşüşün perakende çikolata fiyatlarına yansımasının ise en az bir yılı bulabileceğini öngörüyor.
