Ata Burak Özdemir
Bir otobüse, trene bindiğinizde siz de en boş, en uzak, en köşe, en bireysel kalacağınız koltuğa mı yöneliyorsunuz? Çünkü özellikle pandemi sonrası hepimiz daha fazla bireyselleştik; çocuklarımız çok daha fazla…
Z ve Alfa Kuşağı çocuklarını, sanayi devriminden kalma ezberci eğitim modelleriyle geleceğe hazırlayamayız. Pandemi ile birlikte bireyselleştirilmiş eğitimin bir lüks değil, zorunluluk olduğunu gördük. Peki, dijitalin kalbine doğan bu yeni neslin potansiyelini nasıl ortaya çıkaracağız? İşte ebeveynlerin ve eğitimcilerin mutlaka bilmesi gereken “yeni nesil eğitim” rehberi…
Son yıllarda anne babaların en sık kurduğu cümlelerden biri: “Her imkânı sağlıyoruz ama bir türlü istediğimiz verimi alamıyoruz.” Pandemi süreciyle birlikte eğitimde büyük bir kırılma yaşadık. Ekranlar eve girdi, sınıflar dijitalleşti ve belki de en önemlisi; eğitimin artık “toplu bir faaliyet” olmaktan çıkıp tamamen bireysel bir yolculuğa dönüşmesi gerektiği gerçeğiyle yüzleştik. Bu yüzleşme, aslında uzun zamandır halının altına süpürdüğümüz “ezbere dayalı” sistemin de çöküşünü ilan etti. Çocuklarımız bilgiye ulaşma konusunda bizden çok daha yetkinler; asıl mesele o devasa bilgiyi nasıl işleyecekleri.
BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM NEDEN ŞART?
Pandemi dönemi, her çocuğun kendi öğrenme hızının, dikkat süresinin ve ilgi alanının ne kadar farklı olduğunu bir laboratuvar titizliğiyle önümüze koydu. Artık “sınıfın ortalamasına” göre anlatılan bir ders, ne sınıfın en iyisini ne de geride kalanı tatmin ediyor. Çünkü eğitimde “ortalama öğrenci” diye bir şey yok; her zihin kendi parmak izi kadar eşsiz bir algılama mekanizmasına sahip. Pandemi sonrası dünyada çocuklarımız artık daha bağımsız ama aynı zamanda daha “yalnız” öğreniyorlar. Bu durum, eğitimde kişiye özel bir terziliğin, yani bireyselleştirilmiş öğretimin bir lüks değil, zorunluluk olduğunu kanıtladı. Günümüz anne babalarının en büyük ikilemi, çocuklarının potansiyelini nasıl tam olarak ortaya çıkaracakları sorusunda düğümleniyor. Bir yanda sınıf ortamının kaçınılmaz standartları, diğer yanda her bir çocuğun kendine özgü öğrenme hızı ve ilgi alanları… Peki, “Z ve Alfa” kuşağı olarak adlandırdığımız, dijitalin içine doğmuş bu çocuklara, hâlâ yüz yıllık “herkese tek tip eğitim” yöntemleriyle ulaşmak ne kadar mümkün? Cevap çok net: Mümkün değil. Onları, sanayi devriminden kalma fabrikasyon eğitim modelleriyle geleceğin inovasyon dünyasına hazırlayamayız. Çocuğunuzun kendi rotasını çizmesi, onun sadece akademik başarısını değil, özgüvenini de güçlü bir şekilde inşa edecek.
ÖĞRENME KAYIPLARI
Eğitimdeki en büyük “sessiz kriz”, birikimli ilerleyen eksiklerdir. Çocuğunuz bugün 8’inci sınıfta matematik sorularını çözemiyorsa, sorun çoğu zaman o günkü dersi dinlememesi değil. Sorun; belki 3 yıl önce, 5’inci sınıftayken tam olarak kavrayamadığı bir “oran-orantı” konusu. Geleneksel yöntemlerle bu “kök nedeni” bulmak samanlıkta iğne aramaya benzer. Ne bir özel ders öğretmeni ne de standart bir test kitabı, binlerce veri arasından o spesifik eksikliği cımbızla çekip çıkarabilir. Oysa geleceğin eğitim vizyonu, çocuğun akademik geçmişindeki o “kara kutuyu” çözebilen, eksikleri nokta atışıyla onaran sistemlerde yatıyor. Aksi takdirde bu görünmez eksiklikler kartopu etkisi yaratarak çocukta “Ben bu dersi yapamıyorum” algısına, yani kalıcı bir öğrenilmiş çaresizliğe dönüşür. Modern eğitimin amacı çocuğu yargılamak değil, o kopuk bağı akıllıca yeniden bağlamaktır.
VERİMLİ DERS ÇALIŞMA YÖNTEMLERİ
Yapılan araştırmalar çarpıcı bir gerçeği ortaya koyuyor: Geleneksel çalışma yöntemlerinde öğrencilerin zamanının yaklaşık yüzde 60’ı boşa gidiyor. Çocuklar ya zaten çok iyi bildikleri konuları tekrar ederek vakit kaybediyor ya da temelindeki eksikliği bilmedikleri bir konunun başında saatlerce çaresizce bekliyor. Verimlilik körlüğü dediğimiz bu durum, öğrenciyi yorduğu gibi dersten de soğutuyor. İhtiyacımız olan şey, çocuğu gereksiz tekrardan kurtaran ve ona sadece “ihtiyacı olanı” sunan akıllı bir rehberlik. Teknoloji sayesinde kurtarılan bu zaman, çocuğun spora, sanata, sosyal becerilerine ve en önemlisi “çocuk olmaya” ayırabileceği paha biçilemez bir hazine. Unutmamalıyız ki verimli çalışmak, körü körüne çok çalışmaktan her zaman daha üstün.
DİJİTAL YERLİLER İÇİN ÖĞRENME TEKNİKLERİ
Bugünün çocukları için uzun, durağan ve düşük kaliteli videolar artık birer dikkat dağıtıcıdan ibaret. Onlar dünyayı “Pixar” kalitesinde görsellerle, 3D dünyalarla ve hızlı içeriklerle algılıyorlar. Eğitimin de bu dile uyum sağlaması şart. Bir öğrenci, bir fizik kuralını sadece dinlemek yerine, o kuralın içinde yaşayabileceği yüksek çözünürlüklü bir simülasyonun veya sinematik bir anlatımın parçası olduğunda öğrenme kalıcı hale geliyor. Görsel ve işitsel zenginlik, öğrencinin odağını ekranda tutan en güçlü çapa. Pasif birer izleyici olmaktan çıkıp, o üç boyutlu dünyanın içinde interaktif birer kaşife dönüştüklerinde, bilgi beynin kısa süreli belleğinden çıkıp kalıcı hafızasına silinmez bir şekilde kazınır.
EĞİTİMDE OYUNLAŞTIRMA İLE DİSİPLİN VE MOTİVASYON SAĞLAMAK
Mobil oyunların bağımlılık yaratan (pozitif anlamda) mekanizmalarını neden eğitim için kullanmıyoruz? Çocukların derse “bağlanması” için başarı hissini anlık olarak tatmaları, seviye atlamaları ve ilerlediklerini somut ödüllerle görmeleri gerekiyor. Eğitim, bir “zorunluluk” olmaktan çıkıp bir “başarı yolculuğuna” dönüştüğünde, motivasyon sorunu kendiliğinden ortadan kalkıyor. Oyunlaştırma, disiplini eğlenceli kılan en modern köprüdür. Kazandıkları dijital rozetler, tamamladıkları seriler ve anında aldıkları geri bildirimler, beynin dopamin salgılamasını sağlayarak öğrenmeye dair içsel motivasyonu sürekli zirvede tutar. Eğitim teknolojilerindeki en büyük devrim, Bilgisayarda Bireye Uyarlanmış Test (CAT) ve üretken yapay zekanın iş birliğiyle yaşanıyor. Bu sistemler sayesinde artık her çocuğa aynı sorular sorulmuyor. Sistem, öğrencinin seviyesini her cevapta yeniden ölçüyor; doğru cevapta bir adım zorlaştırırken, zorlandığında konuyu daha temelden alan bir alternatifi anında üretiyor. Üstelik bu içerikler statik de değil; öğrencinin ilgi alanına göre (örneğin futbolu seviyorsa matematik problemini saha dizilişi üzerinden anlatarak) dinamik olarak şekilleniyor. Böylece çocuk, ne kendisine çok kolay gelip sıkıcılaşan ne de çok zor gelip pes ettiren, tam kararında bir “öğrenme akışı” (flow) içinde kalıyor. Bu sistem, 7/24 çocuğun yanında olan, onu kusursuz tanıyan dijital bir mentorluk.
Sonuç olarak; bugünün dünyasında en kıymetli hazinemiz zaman, en büyük gücümüz ise bireysel farklılıklarımız. Çocuklarımızı standart kalıplara zorlamak yerine, onlara kendi hızlarında, geçmişin eksiklerini kapatarak ve modern dünyanın diliyle ilerleyebilecekleri o akıllı kapıyı açmak, biz velilerin onlara verebileceği en büyük destek olacaktır. Unutmayalım ki, yeni nesli dünün yöntemleriyle eğitmeye çalışırsak, onların yarınlarını ellerinden almış oluruz. Değişime direnmek yerine, o değişimin en güçlü parçası olma vakti geldi.
PROF. DR. KAAN ZÜLFİKAR DENİZ KİMDİR?
Prof. Dr. Kaan Zülfikar Deniz, 29 yıldır “Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme” alanında çalışmalar yürütüyor, 2012 yılından beri dijital eğitim ve sınav yazılımları üzerine çalışmalar yapıyor. 2013 yılında Türkiye’de ilk kez bir üniversite bünyesinde sınav merkezi (ASYM) kurdu ve 2019 yılına kadar yöneticiliğini yaptı. 2023 yılından beri çok sayıda TÜBİTAK VE KOSGEB destekleri aldı, AB projesi olarak da verilmiş olan SOLOROTA yapay zeka destekli bireyselleştirilmiş dijital öğretim platformunu geliştirdi ve alana sundu. Prof. Dr. Deniz, yazdığı 4 kitapla, yaptığı pek çok ulusal ve uluslararası yayının yanı sıra ulusal ve uluslararası bir çok projede de yürütücü ve araştırmacı olarak görev alıyor.
https://www.hurriyet.com.tr/egitim/alfa-ve-z-kusagi-icin-egitim-nasil-olmali-43119506
