Ata Burak Özdemir
Alaska’da uzun süredir çözülmekte olan donmuş topraklar eridikçe havaya kadim karbonu salıyor. Yapılan araştırmalar sonucunda, bölgedeki nehrin ve erime mevsiminin sonbahara kadar sarktığı belirtiliyor.
Küresel iklim krizinin en kritik kırılma noktalarından biri olan Alaska’da “kalıcı ve geri döndürülemez” bir değişim süreci başladı. Massachusetts Amherst Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen kapsamlı araştırma, Arktik bölgesindeki permafrost tabakasının çözülmeye başladığını ve bunun gezegenin ekosistemini derinden etkileyecek sonuçlar doğuracağını ortaya koydu.
1980’DEN GÜNÜMÜZE
Araştırma ekibi, kuzey Alaska’da doğrudan gözlem eksikliğini aşmak amacıyla 44 yıllık verileri kapsayan kapsamlı bir dijital modelleme yöntemi kullandı. “Permafrost Su Dengesi Modeli” olarak adlandırılan bu sistem sayesinde, 1980 ile 2023 yılları arasındaki dönemde kar örtüsü, yer altı su hareketleri ve donmuş toprak tabakasındaki değişimler kilometre ölçeğinde incelendi.
BİNLERCE YILLIK KADİM KARBON DOĞAYA KARIŞIYOR
Permafrost tabakası, binlerce yıl boyunca bitki ve hayvan kalıntılarından gelen organik karbonu içinde depolayan doğal bir rezerv görevi görüyordu. Ancak artan sıcaklıklarla birlikte bu “aktif tabaka” derinleşmeye başladı ve çözünmüş organik karbon (DOC), nehirler aracılığıyla Arktik Okyanusu’na taşınır hale geldi.
Araştırmacılar, özellikle Alaska’nın kuzeybatısındaki düz arazilerden kaynaklanan karbon taşınımında belirgin bir artış olduğunu ortaya koydu. Her yıl yaklaşık 275 milyon ton karbonun nehirlere karışarak karbondioksite dönüşmesi ve atmosfere salınması, iklim krizini geri dönüşü zor bir eşiğe sürükleyebilecek ciddi bir risk olarak değerlendiriliyor.
MEVSİM DENGESİZLİĞİ YAŞANIYOR
Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri de erime mevsiminin süresindeki belirgin uzama oldu. Önceden yaz sonunda sona eren çözülme dönemi, artık Eylül hatta Ekim aylarına kadar devam ediyor. Mevsimsel döngüdeki bu değişim, suyun ve karbonun kara üzerindeki hareketini köklü biçimde dönüştürürken; Beaufort Denizi’ndeki tuzluluk oranını, kimyasal dengeyi ve besin zincirini de olumsuz etkiliyor.
(08:04:2026/18:34)
