Ata Burak Özdemir
Danimarka, Almanya ve ABD’de yürütülen geniş kapsamlı bir psikoloji araştırması, meslek seçimlerinin arkasındaki gizli kişilik şifrelerini ortaya çıkardı. Bilim insanları; manipülasyona, hileye ve kendi çıkarını her şeyin önünde tutmaya yatkın “karanlık” karakterlerin, belirli iş kollarından köşe bucak kaçtığını saptadı.
Kariyer Seçimindeki Gizli Kodlar: “Karanlık” Karakterlerin Kaçtığı ve Seçtiği Meslekler Deşifre Oldu!
İş yaşamında başarıya giden yolun yalnızca yetenek, eğitim ve maaş kriterleriyle şekillendiği yönündeki geleneksel algı, uluslararası çapta yürütülen büyük bir bilimsel çalışmayla sarsıldı. Kopenhag Üniversitesi öncülüğünde gerçekleştirilen ve sonuçları bilim dünyasında büyük ses getiren yeni bir psikoloji araştırması, kişilik yapısının kariyer haritasını çizmedeki gizli gücünü gözler önüne serdi.
Danimarka, Almanya ve ABD’den toplamda 8 binin üzerinde katılımcının verilerini boylamsal olarak inceleyen psikologlar, “karanlık kişilik” özelliklerine sahip bireylerin hangi mesleklerde yoğunlaştığını ve hangi iş kollarından köşe bucak uzak durduğunu tescilledi.
Zihinlerdeki “D Faktörü”: Empati Yoksunu ve Saldırgan Karakterler
Araştırmanın temel merkezinde, psikoloji literatüründe “Kişiliğin Karanlık Faktörü” (The Dark Factor of Personality) ya da kısaca “D Faktörü” olarak adlandırılan bilimsel bir ölçek yer alıyor.
D faktörü yüksek olan bireyler; başkalarının hakkını gasp etme, sinsi manipülasyon, hilekarlık, gizli ya da açık saldırganlık sergileyerek her koşulda yalnızca kendi kişisel çıkarlarını gözetme eğilimi taşıyor. Empati yeteneğinden tamamen yoksun olan bu karakterler, iş yaşamında da kendilerini yukarılara taşıyacak adımları bu bencil yaklaşımlarla atıyor.
15 Yıllık Veri ve Ünlü RIASEC Modeliyle İnceleme
Yaklaşık 15 yıldır bu parametre üzerinde çalıştıklarını belirten Makale Yazarı Psikolog Ingo Zettler, D faktörünün iş yaşamındaki yansımalarını anlamak için devasa bir veri tabanından yararlandıklarını açıkladı.
Araştırma kapsamında katılımcıların kariyer eğilimleri, ünlü psikolog John L. Holland tarafından geliştirilen ve dünya genelinde kabul gören, meslekleri 6 ana gruba ayıran RIASEC modeli üzerinden mercek altına alındı. Bu modelleme sayesinde, manipülatif ve karanlık karakterlerin profesyonel iş yaşamında hangi sektörleri kendilerine birer korunaklı kale veya yükselme basamağı olarak seçtiği net bir şekilde haritalandırıldı.
Sosyal ve Yardımsever Mesleklerden Köşe Bucak Kaçıyorlar!
Katılımcıların hem ideallerindeki iş kolları hem de halihazırda icra ettikleri gerçek meslekler analiz edildiğinde, bilim dünyasının net bir ortak kalıp saptaması uzun sürmedi. Elde edilen verilere göre öğretmenlik, hemşirelik, hasta bakıcılık, psikologluk ve terapistlik gibi doğrudan insana dokunan, şefkat, rehberlik ve destek odaklı “sosyal meslekler”, D skoru yüksek olan karanlık kişilikler için en az çekici olan alanlar oldu.
Psikolog Ingo Zettler, bu durumun derin bir yapısal uyuşmazlıktan kaynaklandığını vurgulayarak tehlikenin ve kaçışın nedenini şu sözlerle özetledi:
“Sosyal mesleklerin temel varoluş amacı, karşılık beklemeden başkalarına konfor ve yardım sunmaktır. Bu felsefe, her adımda başkalarının zararına kendi menfaatine odaklanan karanlık karakterlerin doğasıyla tamamen çelişir. Bu nedenle bu kişiler sosyal mesleklerden tamamen uzak duruyor.”
Araştırmada benzer şekilde; özgünlük ve içsel motivasyon gerektiren tasarımcılık, yazarlık ve müzisyenlik gibi sanatsal işlerin de bu profildeki insanlara pek hitap etmediği belirlendi.
Girişimcilikte Kültürel Fark: Almanya ve ABD Ayrımı
Yöneticilik, üst düzey liderlik ve satış temsilciliği gibi güç, statü ve yüksek kazanç odaklı “girişimci meslekler” söz konusu olduğunda ise araştırmada ilginç kültürel farklılıklar saptandı.
Almanya’dan elde edilen verilerde, karanlık kişilik özelliklerine sahip bireylerin idari ve girişimci pozisyonlara çok daha yüksek bir ilgi gösterdiği net şekilde görüldü. Ancak aynı tutarlılık ABD ve Danimarka örneklemlerinde tam olarak ortaya çıkmadı.
Çalışmanın yürütücülerinden Lea de Hesselle, kültürün karanlık karakterler üzerindeki etkisini şu sözlerle aktardı:
“Alman verilerinde D skoru yüksek kişilerin yönetimsel rollere yöneldiğini net olarak görüyoruz; ancak bu durum Amerikan veya Danimarka toplumunda genel bir kural değil. Bu da bize kültürün, karanlık kişiliklerin iş dünyasındaki hırslarını ve manipülasyon eğilimlerini ne şekilde yönlendirdiği konusunda majör bir rol oynadığını kanıtlıyor.”
İşe Alım Süreçlerinde “Karanlık Test” Dönemi
Uzmanlar; iş memnuniyeti, personel bağlılığı ve kurum içi ortak çalışma (kooperatif) başarısının, çalışanların kişilik yapısıyla doğrudan bağlantılı olduğunu hatırlatıyor.
Elde edilen bu çarpıcı sonuçların ardından, şirketlerin ve insan kaynakları departmanlarının, gelecekteki işe alım ve terfi süreçlerinde bu tür psikolojik haritaları ve “D Faktörü” ölçeklerini stratejik birer veri ve filtreleme aracı olarak kullanması gerektiği savunuluyor.
