Duygu Okşaş
Uyku felci, halk arasında bilinen adıyla karabasan, sanılandan çok daha fazla insanı etkileyen bir durum olarak görülüyor. Uyku sırasında kişinin felç olmuş gibi hareket edememesi, göğüste baskı veya sıkışma hissi yaşaması ve bazı durumlarda gölgeler görmesi gibi belirtilerle ortaya çıkan bu durumun aslında bilimsel bir açıklaması bulunuyor.
Birçok kişi için yatak, uzun bir günün ardından dinlenip yeniden enerji toplamak için güvenli bir alan anlamına gelir. Ancak 28 yaşındaki Melissa Austin için durum hiç de böyle değildi.
Melissa için uykuya dalmak çoğu zaman hareket edemediği, kendini sıkışmış hissettiği ve başucunda beliren korkutucu görüntülerle uyanmak zorunda kaldığı anlara dönüşüyordu.
Melissa, yaşadığı o korkutucu anlardan birini şu sözlerle anlatıyor:
“Uyandım fakat hareket edemiyordum. Tüm vücudum adeta donmuş gibiydi; uyanık mıydım yoksa hâlâ rüya mı görüyordum, ayırt edemiyordum. Yatağın ucunda büyük siyah bir gölge duruyordu. Bu bir rüya gibi değil, tamamen gerçekmiş gibi hissettiriyordu. Ardından yatağa doğru yaklaşarak üstüme tırmandı ve beni aşağı doğru bastırmaya başladı. Çığlık atmak istedim ama sesim çıkmadı. Hatta yüzümde onun nefesini hissettiğimi bile söyleyebilirim.”
Uyku Felci Deneyimleri Sosyal Medyada Gündem Oldu
Kulağa ne kadar tuhaf gelse de Melissa’nın yaşadığı deneyim aslında çok da nadir rastlanan bir durum değil. Tıpta “uyku felci” olarak adlandırılan ve halk arasında karabasan diye bilinen bu durum, son dönemde internet ortamında en çok konuşulan konular arasında yer almaya başladı.
Uyku Felci Anında Vücutta Neler Oluyor?
Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Sistemi (NHS)’nin açıklamalarına göre uyku felci, kişinin uykuya dalma aşamasında ya da uykudan yeni uyandığı sırada ortaya çıkan geçici hareket ve konuşma kaybı durumudur. Bu süreçte kişi bilinçli olsa bile vücudunu kontrol edemez. Çoğu vakada bu deneyime, son derece gerçekmiş gibi algılanan korkutucu ve canlı halüsinasyonlar da eşlik edebilir.
Bu tür ataklar genellikle birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar sürebilir. Bu süre boyunca kişiler yoğun bir korku duygusu yaşayabilir, gölgeye benzeyen figürler gördüklerini düşünebilir ya da göğüslerinde ağır bir baskı hissi algılayabilirler.
Melissa, bu durumu ilk kez 16 yaşındayken yaşadığını söylüyor.
Genç kadın o günleri şöyle anlatıyor: “Anneme anlattığımda bunun sadece kötü bir rüya olduğunu düşündü ama ben durumun öyle olmadığını hissediyordum. O zamandan beri, özellikle stresli dönemlerde bu durum tekrar ediyor. Hatta bazen bu yüzden uyumaktan çekindiğim oluyor.”
Bilim İnsanlarına Göre Karabasanın Nedeni
Uyku uzmanlarına göre bu durum, beyin uyanmasına rağmen vücudun kısa süreliğine felç halinde kalması sonucu ortaya çıkıyor. Uyku bilimci Tom Coleman, bu olayın genellikle en canlı rüyaların görüldüğü REM (Hızlı Göz Hareketi) uykusu sırasında yaşandığını belirtiyor.
Coleman, “REM uykusu sırasında beyin, neredeyse uyanık olduğumuz anlardaki kadar aktif çalışır. Bu aşamada rüyalarımızı fiziksel olarak gerçekleştirmememiz için vücuttaki gönüllü kasların büyük bölümü, ‘REM atonisi’ olarak bilinen bir mekanizma sayesinde geçici olarak devre dışı bırakılır. Uyku felci, bu süreçte bir uyumsuzluk ortaya çıktığında yaşanır. Beyin uyanır ancak vücut hâlâ REM felci durumunda kalır. Bu sırada rüyalardaki görüntüler uyanıklık bilincine karışarak halüsinasyonların ortaya çıkmasına yol açabilir” ifadelerini kullandı.
Coleman, göğüste hissedilen baskının sebebini şu sözlerle açıklıyor: “Nefes alma süreci normal şekilde devam eder. Ancak diyafram çalışırken göğüs bölgesindeki iskelet kaslarının hâlâ gevşek durumda olması, kişide göğsüne ağırlık çökmüş gibi bir baskı hissi oluşmasına neden olur.”
Uyku Felcinin Nedenleri ve Nasıl Önlenebilir?
Uzmanlara göre uyku felci, her ne kadar korkutucu bir deneyim olsa da genellikle tehlikeli bir durum olarak görülmez ve çoğu zaman düzensiz uyku düzeniyle ilişkilendirilir. Araştırmalara göre bu durumu tetikleyebilen yaygın etkenler arasında ise şunlar bulunur:
– Uykusuzluk ve düzensiz uyku saatleri.
– Jet lag veya vardiyalı çalışma.
– Yoğun stres ve anksiyete.
– Nadiren de olsa narkolepsi (uyku hastalığı).
Kâbuslarla Başa Çıkmak İçin Uzman Tavsiyeleri
• Düzenli uyku: Her gün aynı saatlerde uyuyup aynı saatlerde uyanmaya özen gösterin (hafta sonları da dahil). Günlük olarak yaklaşık 7-9 saat uyumayı hedefleyin.
• Ekranlardan uzak durun: Uyku saatinden en az bir saat önce telefon, tablet ve bilgisayar kullanımını bırakmaya çalışın.
• Uyku pozisyonu: Bazı araştırmalar, sırtüstü uyuyan kişilerde uyku felcinin daha sık görülebildiğini ortaya koyuyor. Bu nedenle yan yatmak atakların azalmasına yardımcı olabilir.
• Uygun ortam: Daha rahat bir uyku için yatak odasının karanlık, sessiz ve serin olmasına dikkat edin.
• Beslenme: Akşam geç saatlerde ağır yemek tüketmemeye çalışın; ayrıca alkol, kafein ve nikotin gibi maddelerden uzak durun.
Eğer bu tür ataklar çok sık tekrarlamaya ya da şiddetli hale gelmeye başlarsa, doktorlar uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi (CBT-I) yöntemini veya bazı durumlarda uyku düzenleyici ilaçları önerebilir.
Sonuç olarak bu deneyim her ne kadar korkutucu hissettirse de genellikle zararsızdır ve çoğu zaman uyku düzeni ve kalitesi düzeldiğinde kendiliğinden ortadan kaybolur.
Kaynak:
https://hurbakisgazetesi.com/2026/03/11/karabasanin-arkasindaki-gercek-sebep-aciklandi/
12/03/2026
19:45
